Alsof verweerd brons in keramiek werd gevangen
Op het eerste gezicht zou je bijna denken dat dit compacte vaasje uit gepatineerd metaal bestaat. Het oppervlak bezit de diepe bruintinten van oud brons, afgewisseld met onregelmatige partijen groen, goud, koper en bijna zwart. Pas wanneer je het object van dichterbij bekijkt, wordt duidelijk dat het om geglazuurde keramiek gaat.
Precies daarin schuilt zijn aantrekkingskracht.
De decoratie probeert niet netjes of symmetrisch te zijn. De kleuren lijken over het oppervlak te bewegen alsof ze tijdens het bakproces hun eigen weg hebben gezocht. Sommige zones zijn diep chocoladebruin, andere lichten koperachtig op en daartussen verschijnen onverwachte groene tot turquoise glazuuraccenten die doen denken aan de natuurlijke oxidatie van brons.
Het resultaat is een vaasje dat vanuit iedere hoek anders oogt.
Een glazuur dat bijna schilderkunstig wordt
Bij dit object speelt de vorm een ondersteunende rol voor het glazuur. Het lichaam is vol en afgerond, met brede schouders die overgaan in een korte, ingetrokken hals en een subtiel uitlopende mondrand.
Die rustige, klassieke vaasvorm vormt als het ware het canvas.
Daarover ligt een sterk expressieve glazuurlaag. De lichtere partijen hebben geen strak omlijnd patroon, maar verschijnen als vegen, wolken en penseelachtige bewegingen. Op sommige plaatsen lijkt het groen uit het bruin tevoorschijn te komen; elders ontstaan goudachtige nuances door de manier waarop het licht op het glanzende oppervlak valt.
Het geeft de vaas een bijna abstract-expressionistische uitstraling.
Juist omdat er geen duidelijke voor- of achterkant is, kan het object regelmatig worden gedraaid. Elke positie levert een nieuwe compositie op.
De schoonheid van patina, zonder metaal te zijn
De combinatie van donkerbruin en groen roept onmiddellijk associaties op met geoxideerd koper en verweerd brons. Denk aan een oud bronzen beeld waarvan het oppervlak na tientallen jaren plaatselijk groen is uitgeslagen.
Die associatie geeft het vaasje visuele diepte. Het lijkt ouder en zwaarder dan zijn materiaal aanvankelijk doet vermoeden.
Dat betekent echter niet dat hier daadwerkelijk sprake is van brons of koper op het oppervlak. De kleuren zijn onderdeel van de keramische glazuurwerking. Ook de term raku zou ik vermijden: zonder informatie over de baktechniek kunnen we die specifieke keramische techniek niet aantonen.
Wat we wél kunnen zeggen, is dat het glazuur bewust inspeelt op het aantrekkelijke spanningsveld tussen aardse donkere tinten en minerale groenaccenten.
Klein van formaat, sterk in aanwezigheid
Met zijn 16 cm hoogte en circa 12 cm diameter is dit geen grote vloervaas. Toch heeft het object door zijn ronde volume en donkere kleur behoorlijk wat visuele aanwezigheid.
Het formaat maakt het juist bijzonder gemakkelijk te combineren.
Op een lichte travertijnen console ontstaat een prachtig contrast tussen steen en het donkere glazuur. Op oud eikenhout worden de warme bruintinten versterkt. Tegen een wand in kalkwit, zand, greige of olijfgroen komen de koper- en turquoise nuances sterker naar voren.
Ook tussen boeken, op een open kast of gecombineerd met een klein bronzen object kan het verrassend mooi werken.
Wie liever een rustig interieur heeft, kan het vaasje volledig op zichzelf laten staan. Door de levendige glazuurtekening heeft het eigenlijk geen andere decoratie nodig.
Een vaasje dat met het licht mee verandert
Een van de mooiste eigenschappen van het stuk is de manier waarop het glazuur reageert op licht.
Bij zacht daglicht overheersen chocoladebruin en verweerd groen. Onder warmer kunstlicht verschijnen meer koper-, amber- en goudachtige nuances. De hoogglans zorgt bovendien voor kleine reflecties over het gebogen lichaam, waardoor de vaas bijna voortdurend van karakter verandert.
Dat maakt het een aantrekkelijk klein sculpturaal object, ook wanneer er helemaal geen bloemen in staan.
Een enkele gedroogde tak, een sobere grassoort of één bloem kan mooi zijn, maar leeg komt de verhouding tussen vorm en glazuur misschien nog beter tot haar recht.
Een object waarvan de maker voorlopig een mysterie blijft
Aan de onderzijde bevindt zich een vilten beschermlaag. Die is praktisch voor het meubel waarop de vaas staat, maar heeft voor de identificatie een nadeel: ze bedekt precies het gedeelte waar bij veel keramiek een signatuur, fabrieksmerk of modelnummer kan voorkomen.
Details
Object: decoratief vaasje
Materiaal: keramiek
Afmetingen: ca. 12 × 12 × 16 cm
Vorm: bol tot eivormig lichaam met afgeronde schouders, korte hals en licht uitlopende mondrand
Glazuur: hoogglanzend en levendig gemêleerd
Kleuren: diep donkerbruin, chocoladebruin, koper-/bronsachtige tonen, goud en lichtgroen tot turquoise
Decoratie: abstracte, onregelmatige glazuurvelden met penseelachtige en minerale uitstraling
Maker: onbekend
Signatuur/merk: niet zichtbaar; de onderzijde is voorzien van een vilten beschermlaag die een eventueel merkteken kan afdekken
Herkomst: niet vastgesteld; vermoedelijk Europese decoratieve of atelierkeramiek
Datering: voorzichtig geschat ca. 1970–2000
Techniek: geglazuurde keramiek; exacte glazuur- en baktechniek onbekend
Raku: niet als zodanig bevestigd
Conditie: op basis van de foto's een verzorgde gebruikte staat; lichte onregelmatigheden passen bij materiaal en afwerking
Bijzonderheid: het glazuur creëert een uitgesproken verweerd brons- of koperpatina-effect
Stijl, Periode & Kunsthistorische Interpretatie
Stilistisch sluit de vaas aan bij het organische modernisme en de expressieve studiokeramiek van de tweede helft van de 20e eeuw. Vanaf de naoorlogse periode werd bij Europese keramiek het glazuur steeds vaker een zelfstandig beeldend middel. Het oppervlak hoefde niet langer uitsluitend een egale beschermlaag te vormen: vloeiingen, kleurreacties en onregelmatigheden werden onderdeel van de esthetiek.
Interessant is ook de bijna metallische uitstraling. De groenige zones tegen het donkere bruin roepen visueel het verdigris-effect van geoxideerd koper en brons op. Daardoor balanceert het object tussen keramiek en de suggestie van metaal.
